انواع آزمون
1- آزمون معلومات: آزمون های معلومات یا پیشرفت تحصیلی، تاثیر یک وره و یا یک برنامه آموزشی را روی دانش آموزان مورد سنجش قرار می دهد. مثلاً پس از آموزش هر درس ، آزمونی شامل مواد تدریس شده از دانش آموزان بعمل می آید تا تاُثیر آموزش ، نقاط ضعف دانش آموزان ، اشتباهات عمومی آن ها و بالاخره تغییرات رفتاری که بر اثر آموزش این درس در آن ها ایجاد شده است مشخص گردد.
در تعریف این گونه آزمون ها می توان گفت که << تغییر رفتار فرد را در جهت نیل به هدف های آموزشی اندازه می گیرد >> آزمون های معلومات یکی از جنبه های مهم تدریس در کلاس می باشد و نباید آن ها در زمان های مشخص و پایان سال انجام گیرند ، بلکه به طور مداوم و مستمر همراه با تعلیم و در موقیعت های مختلف انجام گیرد.
آزمون های معلومات یا توسط معلمان ساخته می شود که آزمون های معلم ساخته نامیده می شود ویا مثلاً روی گروه نمونه میزان شده که به آن ها آزمون های استاندارد شده گویند.
هدف های آزمون های معلومات : هدف های آزمون های معلومات عبارتند از :
1- یافتن نارسائهای آموزشی دانش آموزان به منظور کوشش در جهت رفع آنها.
2- اطلاع از میزان پیشرفت دانش آموزان برای شروع درس جدید.
3- بهبود بخشیدن به روش تدریس معلم.
4- ایجاد رغبت و کسب عادات صحیح مطالعه در شاگردان.
5- هدایت دانش آموزان در جهت رشته های تحصیلی و شغلی .
انواع آزمون های معلومات :
این نوع آزمون ها یا به صورت کتبی انجام می گیرد و یا به صورت شفاهی و عملی و یا ترکیبی از هر دو. برتری آزمون کتبی نسبت به شفاهی عبارتند از :
1- صرفه جویی در وقت
2- یکسان بودن پرسش ها برای همه.
3- تاُثیر کمتر عوامل روانی چون هیجان ، ترس ، خجالت.
4- امکان طرح پرسش های متعدد .
5- فرصت کافی و امکان تفکر بیش تر.
6- کاهش تاُثیر قضاوت شخصی در نمره گذاری.
با وجود این امتحان شفاهی امکان می دهد که با طرح سوالات اضافی متناسب با موقعیتهای پیش بینی نشده از دانش آموزان ارزشیابی دقیق تری بعمل آید .
طرز تهیه آزمون های معلومات:
اولین قدم در تهیه آزمون های معلومات تعیین هدف های آنست تعیین هدف ممکن است توسط تهییه کننده آزمون و یا توسط دفتر تحقیقات تربیتی و برنامه ریزی وزارت آموزش و پرورش صورت می گیرد. دومین قدم تعیین رئوس مطالب است. معمولاً از طریق استخراج از فصول و مباحث کتاب های درسی صورت می گیرد. در این مورد معلم فصول یا صفحات کتاب درسی را مآخذ قرار می دهد وآن را بودجه بندی می نماید و برای بودجه بندی از جدول های دو بعدی استفاده می شود. جدول های دو بعدی یا بر اساس وزن و اهمیت مطلب درسی تهیه می شود و یا بر اساس رابطه و محتوا با هدف های آموزشی.
انواع سوالات و آزمون معلومات :
پرسش های آزمون معلومات را به دو صورت می توان تهیه کرد.
1- عینی 2- انشایی
پرسش های عینی: این پرسش ها را از این نظر عینی گویند که پاسخ درست در موقع تهیه سوال قابل پیش بینی و تشخیص است و قضاوت یا سلیقه و نظرات شخصی آزمون کننده ،
در نمره تاُثیر ندارد و به عبارت دیگر حاصل سنجش تابع نظر و غرض شخص اندازه گیرنده نمی باشد و انواع سوالات عینی عبارتند از :
1- پرسش های دو گزینه ای . 2- سوالات چند گزینه ای. 3- سوالات جور کردنی. 4- سوالات کامل کردنی. 5- پرسش های کوتاه جواب.
1- پرسش های دو گزینه ای یا صحیح و غلط : در این نوع سوالات پاسخ دهنده باید درست بودن و یا غلط بودن جواب را با نوشتن بلی یا خیر و یا گذاشتن علامت ضربدر روی حروف ص یا غ یا به شکل های دیگر مشخص نماید. پرسش های دو گزینه ای را برای اندازه گیری توانایی دانش آموزان در تعریف اصطلاحات و برخی از اصول و مفاهیم و محاسبات ساده بکار می برند. این نوع پرسش ها برای اندازه گیری هدف های مهم تر آموزشی در حیطه مهارت های ذهنی مانند استدلال و درک روابط ، تجزیه و تحلیل مطالب و غیره مناسب نمی باشد.
نکاتی که در تهیه این نوع آزمون ها باید رعایت شود آن است که :
1- از بکار بردن کلمات یا عبارات کلی مانند همه، همیشه، هرگز، معمولاً باید اجتناب نمود.
2- از بکار بردن عبارات مبهم و یا مقادیر نامشخص مانند در اغلب موارد ، تا حد قابل ملاحظه ای باید خود داری شود.
3- جملات نباید مفصل و دراز باشد.
2 - پرسش های چند گزینه ای: در این نوع آزمون برای هر سوال بیش از دو جواب در نظر گرفته می شود وآزمایش شونده باید جواب صحیح را از بین جواب های داده شده مشخص نماید.
در تهیه سوالات چند گزینه ای باید طراح سوال نکاتی چند را رعایت نماید.
1- پرسش و پاسخ های پیشنهادی آن باید ساده، روشن و دور از ابهام باشند.
2- هر پرسش یکی از نتایج مهم یادگیری را در رابطه با مطالب آموزشی اندازه بگیرد.
3- از گنجاندن مطالب اضافی، نامربوط و غیر لازم در متن سوال خود داری شود.
4- از طرح پرسش های گول زننده و گمراه کننده خودداری شود.
5- هر پرسش کاملاً از پرسش های دیگر مستقل باشد.
6- پاسخ پرسش نباید در پرسش های دیگر آمده باشد.
7- سوالات عیناً از عبارت های متن کتاب انتخاب نشود .
8- فقط یک جواب صحیح داشته باشد.
9- پاسخ های غلط باید نزدیک به صحیح جلوه نماید.
10- اندازه و طول جواب های غلط و صحیح هم اندازه باشد.
11- از بکار بردن عبارت هایی چون هیچکدام ، همه این ها ، خود داری شود.
12- جواب های صحیح باید بدون ترتیب معین بین جواب های غلط توزیع شود.
13- پرسش ها بهتر است از آسان شروع و به مشکل ختم شود.
14- راهنمایی قبل از اجرای آزمون پاسخ دادن ضروری است.
3- سوالات جور کردنی: در سوالات جور کردنی ، چند سوال در برابر چند جواب قرارمی گیرد و پاسخ دهنده باید تعیین کند کدام پاسخ به کدام پرسش مربوط است. پرشس جور کردنی در حقیقت از چند پرسش چند انتخابی تشکیل شده است.سوالات جور کردنی را می توان برای اندازه گیری آموخته های دانش آموزان در مواردی از قبیل معانی لغات، تعریف اصطلاحات و مفاهیم جزئی ( نام کشورها، پایتخت ها یا محصول عمده آن ها، نام دانشمندان و آثار و عقاید آنها و ....) بکار برد.
نکاتی که باید در نوشتن پرسش های جور کردنی رعایت شوند عبارتند از:
1- تعداد پاسخ ها باید بیش از تعداد پرسش ها باشد.
2- پرسش ها و پاسخ ها باید حتی المقدور کوتاه باشد.
3- پرسش هر سوال مقابل آن نباشد.
4- سوال ها و پاسخ ها به نحوی متجانس باشند.
4- پرسش های کوتاه جواب: در سوالات کوتاه جواب باید دقت شود که سوال به نحوی طرح شود که در ذهن پاسخ دهنده همان پاسخی را تداعی کند که مورد نظر نویسنده سوال است.پرسش های کوتاه جواب برای اندازه گیری همان رفتار هایی بکار می رود که درمورد پرسش های کامل کردنی گفته شد. در نوشتن آن ها باید بهمان نکاتی که در مورد پرسش های کامل کردنی اشاره شد توجه نمود.
پرسش های انشایی
در پرسش های انشایی پاسخ دهنده باید آزادانه اطلاعات را به یاد آورد ، منظم کند، سازمان بخشد و به تفصیل بیان کند ، پرسش انشایی در اندازه گیری برآیند های پیچیده تر یادگیری مانند سازندگی، ارزیابی، تنظیم فکر ، سازمان دادن، تلفیق کردن، بسط دادن مطالب بکار می رود. ارزش پرسش های انشایی مانند پرسش های عینی شبیه به این است که تا چه اندازه موفقیت دانش آموز را در جهت هدف های تدریس اندازه می گیرد.
محاسن و معایب پرشس های انشایی: معایب و محاسن پرسش های انشایی بطور خلاصه عبارتند از:
1- دانش آموز پاسخ های خود را با آزادی کامل سازمان می دهد. از این رو امکان حدس زدن با پاسخ های درست کمتر می شود.
2- مطالب را دانش آموز به زبان خود بیان نماید و معمولاً با دست می نویسد بنابراین ممکن است شیوه نگارش و خط دانش آموز در نمره گذاری تاُثیر نماید.
3- تعداد پرسش ها محدود است و در نتیجه از تمام مطالب امتحان بعمل نمی آید و نقش عامل تصادف بیش تر می شود.
4- پاسخ های شاگردان درجات مختلف صحت و دقت است. از این رو ارزشیابی و نمره گذاری به قضاوت تصحیح کننده بستگی دارد.
با توجه به نکات فوق بهتر است ،شبیه به هدف های آموزش ، محتوای درس و سایر امکانات بر حسب مورد و ضرورت از هر دو نوع امتحان عینی و انشایی با هم استفاده نمود.
انواع پرسش های انشایی: پرسش های انشایی بر دو نوع است.
1- پرسش های انشایی کنترل شده.
2- پرسش های انشایی کنترل نشده.
در پرسش های کنترل شده سوال به نحوی مطرح می شود که پاسخ دهنده باید پاسخ خود را در راستایی که توسط نویسنده سوال خواسته شده است تهیه نماید یعنی پاسخ از الگوی تعیین شده پیروی کند. در پرسش های انشایی کنترل نشده یا باز پاسخ آزمایش شونده به پیروی از الگوی مشخص موظف نیست و در نحوه تنظیم و ارائه پاسخ آزادی کامل دارد. در اینگونه سوالات طول پاسخ و زمان لازم برای پاسخ گویی از طرف نویسنده سوال محدود می گردد. پرسش های انشایی باز پاسخ یا کنترل نشده برای اندازه گیری مهارت های عالی ذهن مانند سازندگی ، ارزشیابی موُ ثر تر از پرسش های نوع اول می باشد.
نکاتی که طراح سوال در پرسش های انشایی باید توجه نماید: این نکات بطور کلی عبارتند از :
1- قبل از نوشتن هر سوال باید اعمال ذهنی را که باید اندازهگیری نمود مشخص کرد.
2- سوالات انشایی باید کاملاً روشن و دور از ابهام نوشته شود.
3- سوال انشایی بهتر است برای اندازه گیری هدف های عالی تر آموزشی و برآیند های پیچیده تر یادگیری مورد استفاده قرار گیرد . بنابراین سوال باید با عبارت هایی نظیر << دلیل بیاورید >> << مقایسه کنید >> << تجزیه و تحلیل کنید >> و ... شروع شود.
4- از گنجاندن پرسش های انتخابی خودداری شود چون امکان مقایسه دانش آموزان را محدود می کند.
اجرای آزمون معلومات : در برگزاری آزمون برای اینکه نتیجه مورد نظر بدست آید باید به دو نکته اساسی توجه نمود.
1- ایجاد شرایط مناسب در جلسه آزمون.
2- راهنمایی دانش آموزان در جهت کاری که از آن ها خواسته می شود.
ایجاد شرایط مناسب : برای اینکه امتحان به نحوی صحیح برگزار شود باید محیط عاطفی و شرایط فیزیکی مناسبی ایجاد کرده در غیر این صورت از میزان کار آیی آزمایش شوندگان به مقدار زیادی کاسته می شود. توجه نکات زیر برای ایجاد شرایط مناسب ضروری است .
1- شرایط فیزیکی محل امتحان از نظر درجه حرارت ، نور ، سرو صدا و ... مناسب باشد.
2- محل نشستن دانش آموزان کاملاً راحت باشد.
3- جای نشستن آن ها به نحوی باشد که دستور العمل معلم یا راهنمایان را بخوبی بشوند و یا اگر از تخته سیاه استفاده می شود آن را ببینند.
4- رفتار معلم یا راهنمایان در سر جلسه به نحوی نباشد که سبب ترس ، اضطراب و ناراحتی دانش آموزان شود.
5- آوردن برخی وسایل مانند مداد ، مداد تراش ، کاغذ و ... قبلاً تذکر داده شود.
راهنمایی دانش آموزان :
دومین شرط لازم برای برگزاری صحیح امتحان آن است که دانش آموز به نحوی راهنمایی شود که به روشنی بداند چه کاری را باید انجام دهد . یعنی باید هدف ، زمان لازم برای پاسخ دادن ، نحوه پاسخ دادن ، نمره منفی برای پاسخ های منفی و ... را بداند.
تصحیح و نمره گذاری :
الف- تصحیح پرسش های عینی : در پرسش های دو گزینه ای و چند گزینه ای برای جلوگیری از حدس و گمان از نمره منفی استفاده می شود و برای تعیین نمره منفی از فرمول زیر استفاده می شود.
در این فرمول S نمره دانش آموز و R تعداد پاسخ های درست و W تعداد پاسخ های غلط و n تعداد جواب های هر سوال می باشد یعنی در سوالات چهار گزینه ای = 4 n و در سوالات دوگزینه ای n = 2 می باشد.
ب- تحیح پرسش های انشایی :
1- قبل از تصحیح فهرست کاملی از تمام مطالبی که انتظار می رود دانش آموزان در پاسخ بنویسند تهیه شده و برای هر کدام بسته به اهمیت نمره ای منظور گردد. ( بارم بندی )
2- برای جلوگیری از تاُثیر عوامل موُثر خارجی بهتر است ورقه بصورت ناشناخته تصحیح شود ( تا زدن و یا جدا کردن سر ورقه ) .
3- ابتدا پرسش اول را در تمام ورقه ها تصحیح نموده و بعد به پرسش دوم بپردازد الی آخر.
4- اگر یه یک ورقه چند نفر نمره می دهند میانگین آن ها نمره ورقه به حساب می آید.